Reutilizar fronte a reciclar: o dilema galego da roupa que xa non queremos
En Galicia, o cambio de mentalidade cara a un consumo máis consciente empeza a ser visible. As tendas de roupa usada, os mercados de intercambio e as plataformas dixitais han deixado de ser espazos marxinais para converterse nun fenómeno cotián, especialmente entre as xeracións máis novas. A reutilización consolídase como unha práctica con sentido económico e ecolóxico e, sobre todo, como un acto político fronte a un sistema de produción téxtil que xera toneladas de residuos cada ano.
Pero o debate intensifícase a medida que Galicia prepárase para a entrada en vigor da normativa europea que obriga, desde xaneiro de 2025, á recollida separada de residuos téxtiles. A Xunta de Galicia anunciou a construción dunha gran planta de clasificación no complexo de Sogama, en Cerceda. Esta infraestrutura, cunha capacidade inicial de 3.000 toneladas anuais e posibilidade de ampliarse ata 24.000, pretende converterse no punto neurálxico da reciclaxe téxtil galego. Con todo, conta cun “pequeno” problema: só poderíanse reciclar pezas feitas dun só material, algo difícil de atopar estes días.
O reto da reciclaxe téxtil: unha solución con límites
A diferenza do papel, o vidro ou os envases plásticos, a roupa non se recicla facilmente. A maioría das pezas están feitas de combinacións de materiais: algodón e poliéster, elastano e viscosa, ou fibras sintéticas mesturadas con adornos metálicos. Esa diversidade fai que a separación dos compoñentes sexa extremadamente difícil e custosa.
A pesar das ambicións ecolóxicas do proxecto, a planta enfronta retos estruturais. A reciclaxe téxtil continúa sendo un desafío técnico, con procesos custosos que requiren clasificación manual e tecnoloxías aínda en desenvolvemento. Ademais, o ecodeseño segue sen ser unha prioridade na industria, o que reduce a capacidade de reutilización das pezas.
As plantas de reciclaxe empregan técnicas de clasificación manual e automatizada. Cámaras hiperespectrales e intelixencia artificial permiten identificar tecidos pola súa cor e composición. Pero mesmo con eses avances, só unha pequena fracción (menos do 10 % da roupa recollida, segundo estimacións da Axencia Europea de Medio Ambiente) pode transformarse efectivamente en nova fibra téxtil.
O resto diríxese á chamada “valorización enerxética”, un eufemismo para a incineración controlada. No caso galego, iso significa que parte da roupa recollida terminará sendo queimada nas instalacións de Sogama para xerar enerxía eléctrica. Aínda que esta práctica evita que os residuos acaben en vertedoiros, non deixa de implicar un alto consumo enerxético e a emisión de gases de efecto invernadoiro.
Galicia: entre a moda rápida e a economía circular
Os galegos consomen, de media, uns 25 quilos de roupa ao ano e refugan aproximadamente 10 ou 11 quilos, segundo datos do Ministerio para a Transición Ecolóxica. A maior parte desas pezas acaba nos contedores de lixo xeral ou se almacena en casa sen darlle unha segunda vida útil.
A expansión do fast fashion, impulsada por grandes marcas que lanzan coleccións cada poucas semanas, multiplicou a produción de roupa barata e efémera. A isto súmanse as novas dinámicas de consumo dixital: as redes sociais e as plataformas de venda directa ao consumidor fomentan a compra impulsiva e o descarte rápido.
Neste contexto, a reciclaxe industrial é unha solución limitada. A moda rápida produce tecidos de baixa calidade, difíciles de separar e con tinguiduras sintéticas que complican o proceso de reciclaxe. Mesmo se as plantas logran procesar grandes volumes, o resultado son fibras máis curtas e menos resistentes, que de cando en cando poden volver transformarse en pezas novas. Por iso, desde a óptica da sustentabilidade real, a reutilización preséntase como unha estratexia máis coherente.
En Galicia, as entidades de economía social levan décadas traballando na xestión de residuos téxtiles desde unha perspectiva humana e comunitaria. Arroupa, impulsada por Cáritas, Revivir Tui ou iniciativas locais como Re-roupa en Ourense, demostraron que a reutilización pode ser un motor económico e social.
O modelo é radicalmente distinto ao das plantas industriais. A recollida realízase de forma local, as pezas clasifícanse manualmente e repáranse en talleres. Aquelas que están en bo estado lávanse, pasan o ferro e póñense á venda en tendas de segunda man ou se doan a familias vulnerables. As que non poden reutilizarse destínanse a reciclaxe ou a proxectos de transformación creativa, como bolsos, trapos ou materiais de illamento.
Ademais de reducir residuos, estas iniciativas crean emprego para persoas en risco de exclusión social, xeran economías locais e fomentan unha cultura de consumo responsable. Só Arroupa Galicia xestiona máis de 3.000 toneladas anuais de roupa usada e emprega a decenas de traballadores con dificultades de acceso ao mercado laboral.
Fronte á frialdade da reciclaxe industrial, estas redes reivindican o valor social da reutilización. Cada peza recuperada é unha historia que non termina no vertedoiro nin no forno de Sogama.
España e a nova economía da roupa usada
O fenómeno galego forma parte dunha tendencia máis ampla que se estende por toda España. As cifras do Ministerio para a Transición Ecolóxica reflicten un aumento constante na recollida de téxtiles, aínda que aínda a maioría da roupa refugada mestúrase co lixo xeral.
As grandes cidades españolas están a experimentar un auxe dos mercados de segunda man e das plataformas de intercambio dixital. O 80 % dos compradores de segunda man afirman que o prezo segue sendo a súa principal motivación, pero case un 40 % faio por razóns ambientais. En cidades como Madrid, Barcelona, Vigo, Santiago ou A Coruña, as feiras e mercadillos sostibles son cada vez máis frecuentes.
O auxe de plataformas dixitais como Vinted ou Wallapop normalizou a idea de vender e comprar roupa usada como unha forma de estender o valor do que xa existe. Con todo, a moda rápida mantén a súa hexemonía: as pezas fabrícanse a baixo custo, cómpranse por impulso e descártanse en cuestión de meses. Esta contradición entre conciencia ambiental e desexo de novidade explica por que a cantidade de residuos téxtiles segue crecendo, a pesar das campañas de sensibilización.
Da incineración ao ecodeseño: o futuro que aínda non chega
A reciclaxe téxtil podería mellorar se a industria cambiase a maneira de deseñar a roupa. O ecodeseño, que promove pezas duradeiras, reparables e facilmente reciclables, é unha das claves da nova Estratexia Europea de Téxtiles Sostibles presentada en 2022. Bruxelas pretende que en 2030 toda a roupa vendida na UE sexa máis resistente, reciclable e libre de substancias perigosas.
Pero a transición é lenta. Mentres tanto, Galicia segue dependendo dun modelo baseado na recollida masiva e a xestión centralizada de residuos. A planta de Sogama aspira a ser un símbolo de modernización, pero corre o risco de converterse nunha solución parcial a un problema estrutural: a sobreproducción de roupa e a falta dunha auténtica cultura de reutilización.
A moda de segunda man no mundo: un negocio imparable
O fenómeno da moda de segunda man non se limita a España. A escala mundial, este mercado crece tres veces máis rápido que o de produtos novos, cun ritmo anual do 10 %. Segundo un informe elaborado por Boston Consulting Group (BCG) para Vestiaire Collective, o sector podería alcanzar os 360.000 millóns de dólares en 2030, fronte aos case 220.000 millóns actuais.
O informe, baseado nas respostas de 7.800 usuarios da plataforma en 70 países, revela que o 80 % compra pezas de segunda man principalmente polo prezo, mentres que un 55 % destaca a variedade e o carácter único das pezas, e un 40 % faio por motivos ambientais. En canto aos vendedores, un 66 % afirma desfacerse dos seus artigos para facer limpeza ou gañar espazo, mentres que un 44 % faio para financiar novas compras.
“O mercado de segunda man pasou de ser un experimento para converterse nunha canle imprescindible”, explica Felix Krueger, director asociado de BCG. “As marcas veno hoxe como unha medio clave para atraer a novos clientes, especialmente entre a xeración Z, nativa do consumo circular”.
O estudo tamén sinala diferenzas significativas entre Europa e Estados Unidos. No caso europeo, as pezas de segunda man representan o 37 % do armario da xeración Z, fronte ao 66 % en EE.UU., onde a accesibilidade e o valor de revenda son os principais motivos de compra.