Os envases alimentarios de papel, no centro da crise europea de residuos
Un estudo sobre os envases alimentarios refugables de papel publicado a semana pasada por catro recoñecidas ONGs internacionais mostra o impacto ambiental e na saúde destes envases e denuncia o greenwashing co que actualmente se comercializan. O título do estudo, "A falsa solución á crise dos residuos de envases", non deixa lugar a dúbidas.
Os datos do estudo, se totalmente certos, son reveladores e impactantes. O papel/cartón representa o material maioritario dos residuos de envases na UE cun total de 32,7 millóns de toneladas en 2020, o 41% do total, superando á suma das seguintes dúas fraccións principais: o plástico (19,4%) e o vidro (19,1%).
A caída de demanda de papel nos sectores prensa e papel gráfico viuse compensada polo rápido crecemento do seu uso como envases, impulsado polo comercio electrónico e a comida a domicilio.
Os envases de alimentos e bebidas representan 2/3 do mercado total de envases en Europa. A nivel mundial, os envases de papel e cartón representan aproximadamente o 37% dos envases para alimentos, superando de novo á suma dos dous seguintes materiais: plástico (15,5%) e vidro (15,2%), e segue en continuo crecemento.
O ciclo de vida dos envases de papel e cartón, habitualmente combinados con plásticos ou outros compostos químicos para permitir a súa funcionalidade, é cuestionable. Ao redor do 90% da pasta de papel no mundo fabrícase a partir de madeira, e a produción de papel é responsable do 35% de todas as árbores talladas, sendo necesarios uns 3.000 millóns de árbores só para fabricar envases de papel.
A industria do papel é o terceiro maior consumidor mundial de auga (a produción dunha soa folla A4 require uns 10 litros de auga) e o quinto de enerxía. Algo máis do 50% do papel e cartón producidos no mundo utilizan fibra recuperada.
Segundo o informe, Brasil é o principal subministrador de pasta e papel a Europa, superando aos principais produtores da rexión, Suecia e Finlandia. Durante o últimos vinte anos, Brasil aumentou significativamente a súa produción de pasta de papel, alcanzando unha superficie de 7,2 millóns de hectáreas, o que equivale ao dobre da de Bélxica. As plantacións de eucalipto e piñeiro en Brasil están a causar máis incendios forestais, escaseza de auga e perda de biodiversidade. Debido á sobre explotación e a ameaza do 76% dos bosques finlandeses, en Europa os bosques convertéronse en emisores netos de dióxido de carbono.
As fibras de papel en Europa recíclanse de media 3,5 veces, pero no caso dos envases, as restricións técnicas e de seguridade do propio uso alimentario levan ao uso maioritario de fibras virxes, as cales, debido á habitual composición mixta dos envases, dificilmente son recicladas unha vez refugado o envase. A contaminación causada polos plásticos dun só uso ten unha solución, deixar de usalos.
Con todo, a industria encargada de fabricar, empacar e distribuír estes empaquetados utiliza estratexias transparentes para manter esta ameaza, tanto a nivel global como en España. Por unha banda, os grandes negocios do petróleo, o gas e a petroquímica, así como os supermercados, xogan un papel importante na prevención de lexislacións que reducen os residuos, eludindo así a súa responsabilidade directa pola contaminación destes. Doutra banda, a industria do plástico oculta a verdadeira magnitude da crise da reciclaxe de plástico en España, que é un dos países máis contaminantes do mundo, e exerce presión para que non se tomen medidas para abordar o problema. E aínda por riba, o Sistema de Depósito de Envases de Bebidas, que a entidade utiliza cifras falsas de reciclaxe e atribúe a responsabilidade aos consumidores.
Un neoliberal diría que cando un lobby está tocado, é inevitable a aparición inmediata doutro que o substitúe. O plástico, que tanto habemos demonizado, parécenos en cambio un material fantástico cando falamos dun envase reutilizable, un contedor intelixente ou un cubo de recollida PaP, por poñer só tres exemplos do noso propio sector. Está claro que o problema non é o material senón o seu uso e abuso, e os substitutos, aproveitando a emocionalidade que toda campaña global xera, quedáronse só na parte do material.
Algo, ou moito, fixemos mal a Comisión Europea, as administracións, os medios, e tamén, por que non dicilo, algunhas das entidades autoras do estudo, demasiado afeitas a mantras comunicativos absolutos.