O vertedoiro de residuos perigosos das Somozas, crecente preocupación ambiental e social
A xestión do vertedoiro e centro de tratamento de residuos industriais das Somozas converteuse nun dos principais focos de preocupación medioambiental en Galicia. A instalación, privatizada pola Xunta de Galicia e xestionada pola Sociedade Galega de Residuos Industriais (Sogarisa) do Grupo Rodonita - Epifanio Campo, concentra desde hai anos un gran número de incidencias ambientais e acumula preocupación e críticas veciñais, advertencias de colectivos ecoloxistas e episodios que reavivaron o debate sobre a idoneidade do modelo de xestión de residuos perigosos nun contorno rural e forestal especialmente sensible. Titularidade da Xunta e transferida, non sen polémica, a este grupo empresarial, acumula sen tratar miles de toneladas de residuos como boa parte dos xerados logo do accidente do Prestige.
A inquietude intensificouse tras varios incidentes recentes que puxeron en cuestión tanto os sistemas de control ambiental como a capacidade de supervisión da Administración autonómica. Veciñanza, colectivos sociais e organizacións ecoloxistas coinciden en sinalar que o problema non é puntual, senón estrutural, e que responde a unha acumulación de riscos asociados á propia natureza do complexo.
Unha instalación estratéxica, pero polémica
O centro das Somozas é unha das infraestruturas clave para a xestión de residuos industriais (incluídos residuos perigosos) xerados en Galicia. A súa función é recibir, tratar, inertizar e depositar materiais procedentes de múltiples sectores produtivos, desde lodos industriais ata residuos químicos complexos. Precisamente esta centralización converte o vertedoiro nun punto crítico desde o punto de vista ambiental.
Para os colectivos críticos, a concentración de grandes volumes de residuos perigosos nun único enclave incrementa de forma significativa os riscos de contaminación do aire, do solo e das augas superficiais e subterráneas, especialmente nunha comarca caracterizada pola actividade forestal, gandeira e pola proximidade de pequenos núcleos habitados.
Incidentes, emisións e alarmas sanitarias
A preocupación ambiental deu un salto cualitativo tras un episodio de intoxicacións laborais ocorrido nunha das plantas do complexo, o que levou á suspensión cautelar de parte da actividade e a unha revisión administrativa da autorización ambiental integrada. Aínda que o incidente afectou directamente a persoas traballadoras, para os colectivos ecoloxistas actuou como un síntoma visible de problemas máis profundos relacionados coas emisións e o control dos procesos.
Desde hai anos veñen denunciándose episodios de cheiros persistentes, emisións difusas de po e a presenza de partículas en fincas lindeiras, que algúns veciños atribúen ás operacións de inertización e movemento de residuos. Estas denuncias alimentaron o temor a unha exposición continuada a contaminantes cuxa avaliación, segundo os críticos, non sempre resulta transparente nin accesible para a poboación.
Desconfianza nos sistemas de control
Un dos eixes centrais da preocupación medioambiental é a confianza nos sistemas de vixilancia e control. Aínda que a instalación conta con autorización ambiental e está sometida a inspeccións periódicas, as organizacións ecoloxistas cuestionan a suficiencia dos controis existentes e denuncian unha excesiva dependencia dos datos achegados pola propia empresa xestora.
A recente esixencia administrativa de reforzar os informes de emisións e de incluír parámetros máis detallados sobre a calidade do aire foi interpretada por estes colectivos como un recoñecemento implícito de que os mecanismos previos eran insuficientes. Tamén se critica a ausencia dunha rede de medición independente e continua na contorna inmediata do vertedoiro, que permita detectar de forma temperá posibles episodios de contaminación.
Impacto territorial e percepción social
Máis alá dos aspectos técnicos, o vertedoiro das Somozas xerou un forte impacto na percepción social do territorio. Veciñanza e asociacións locais alertan dunha sensación de “zona sacrificada”, na que a actividade industrial vinculada aos residuos perigosos condiciona o desenvolvemento económico alternativo, a imaxe do concello e a calidade de vida.
O temor a unha depreciación do solo agrícola e forestal, así como a posibles efectos sobre a saúde a longo prazo, reforzou a mobilización social e a demanda de maior información pública. Neste contexto, reclámase non só un maior control, senón unha reflexión de fondo sobre a localización e o modelo de xestión deste tipo de residuos en Galicia.
Un debate aberto sobre o modelo de residuos perigosos
A situación das Somozas reactivou un debate máis amplo sobre a política de residuos perigosos na comunidade autónoma. Desde unha perspectiva ambiental, formúlase se a estratexia actual, baseada en grandes centros de tratamento e vertido, é compatible cos principios de prevención, redución e proximidade que promove a normativa europea.
Os colectivos críticos insisten en que a prioridade debería centrarse en minimizar a xeración de residuos perigosos na orixe e en reforzar alternativas de tratamento menos agresivas, evitando que territorios rurais asuman de forma desproporcionada os riscos asociados á actividade industrial no seu conxunto. Neste marco, o vertedoiro das Somozas converteuse nun símbolo das tensións entre desenvolvemento industrial, xestión de residuos e protección ambiental en Galicia.
En outubro de 2023, Sogarisa era noticia por un accidente, a planta sufriu varias explosións seguidas de lapas e fume. A planta, ademais de xestionar residuos perigosos, almacena os restos recuperados do vertido do Prestige. Deixamos a ligazón a un vídeo onde vese o ocorrido: https://www.instagram.com/p/Cy...