O Grupo Naturalista Hábitat reclama á Xunta e ao Estado unha estratexia máis ambiciosa para recuperar humidais galegos
O Grupo Naturalista Hábitat vén de facer un chamamento público á administración estatal e á autonómica para que amplíen e reforcen as políticas de restauración de zonas húmidas en Galicia, máis alá das actuacións xa anunciadas nas últimas semanas. A entidade, declarada de utilidade pública e centrada no estudo, divulgación e conservación do patrimonio natural galego, cuestiona tanto o alcance territorial das intervencións previstas como os criterios técnicos empregados para computar determinadas actuacións como restauracións ecolóxicas.
A petición prodúcese nun contexto marcado polo lanzamento do proxecto LIFE Humedales, impulsado polo Gobierno de España o pasado 2 de febreiro, coincidindo co Día Mundial das Zonas Húmidas. Trátase do maior proxecto LIFE da historia en España, no marco do programa LIFE da Unión Europea, principal instrumento financeiro comunitario dedicado exclusivamente á protección ambiental e á acción climática. Segundo os datos oficiais, a iniciativa permitirá restaurar máis de 26.100 hectáreas mediante 284 actuacións distribuídas en 107 espazos integrados na Red Natura 2000 ao longo da próxima década.
A nivel autonómico, a Xunta de Galicia anunciou o 3 de febreiro investimentos para a restauración de diversas zonas húmidas, entre elas As Gándaras de Budiño, as Areeiras da Limia, as lagoas costeiras da Coruña e distintos humidais da Terra Chá. Porén, o Grupo Naturalista Hábitat considera que as actuacións previstas resultan insuficientes e, nalgúns casos, reiterativas.
A organización subliña que limitar as intervencións financiadas con fondos europeos aos espazos incluídos na Rede Natura 2000 deixa fóra unha parte significativa do patrimonio húmido galego. Galicia apenas conta co 12 % do seu territorio terrestre integrado nesta rede europea, polo que numerosas zonas húmidas de interese ecolóxico quedarían excluídas das liñas de restauración. Desde o punto de vista técnico, a entidade tamén cuestiona que determinadas actuacións en sistemas dunares —como as realizadas en Parque Natural de Corrubedo— poidan ser computadas como restauración de zonas húmidas, ao tratarse de hábitats diferenciados desde o punto de vista ecolóxico e hidrolóxico.
Outro dos eixes da crítica céntrase na reiteración de proxectos en espazos que xa foron obxecto de intervencións previas. É o caso das Gándaras de Budiño, onde ao longo das últimas décadas se desenvolveron actuacións de recuperación ambiental, moitas delas promovidas por entidades conservacionistas como a Sociedade Galega de Historia Natural e por investigadores como Xulio Valeiras. Situación similar dáse nas Areeiras da Limia, parcialmente restauradas con participación da mesma entidade, ou na lagoa de Cospeito, na Terra Chá, que foi obxecto de sucesivas e custosas actuacións de rehabilitación ambiental.
Desde o Grupo Naturalista Hábitat insístese en que Galicia dispón desde hai anos de documentación técnica solvente que permitiría orientar unha estratexia máis ambiciosa e coherente. Entre os traballos citados figura un informe elaborado para o Ministerio para a Transición Ecolóxica e o Reto Demográfico (MITECO) por Fernando Bandín, Serafín González e membros da propia entidade como José Antonio de Souza e Cosme D. Romay. Tamén se menciona un traballo de fin de máster defendido na Universidad de Alcalá sobre a restauración da lagoa de Antela, así como un informe de SEO/BirdLife que identifica 120 zonas susceptibles de restauración en España, incluíndo varias húmidas galegas. A estes documentos súmase un estudo específico sobre a restauración da chaira limiá e da lagoa de Antela publicado na revista Paspallás.
Con base nestas fontes, o colectivo ambiental identifica dez zonas húmidas situadas dentro da Rede Natura 2000 cuxa restauración sería, ao seu xuízo, técnica e ambientalmente viable, así como outras dez fóra da rede que tamén presentarían alto potencial ecolóxico. A organización reclama que as administracións adopten unha planificación estratéxica integral, con priorización baseada en criterios científicos, conectividade ecolóxica e recuperación de procesos hidrolóxicos naturais.
Un dos casos que xerou maior debate nos últimos días é o da lagoa de Traba, no concello de Laxe. A Xunta anunciou unha intervención orientada a ampliar a lámina de auga, mellorar a biodiversidade e optimizar os ciclos hidrolóxicos, estudando a conexión e o desaugadoiro cara ao mar. O Grupo Naturalista Hábitat lembra, con todo, que Traba é unha lagoa de auga doce sen achega mariña directa, polo que as actuacións deberían centrarse na eliminación da canalización artificial dos regatos que desembocan nela e nunha xestión axeitada da canaveira perimetral. En todo caso, recalcan que calquera intervención debe contar cun aval científico contrastable e cun seguimento técnico rigoroso.
No fondo do debate sitúase a lagoa de Antela, na comarca da Limia, considerada polos colectivos conservacionistas como o símbolo pendente da restauración húmida en Galicia. Antela, desecada a mediados do século XX para a súa transformación agrícola, localízase nun espazo declarado Zona de Especial Protección para as Aves (ZEPA) dentro da Rede Natura 2000. O Grupo Naturalista Hábitat lamenta que esta área non figure entre as prioridades anunciadas pola administración autonómica, a pesar do seu valor ecolóxico potencial e da abundante documentación técnica dispoñible sobre a súa posible recuperación parcial.
A entidade cuestiona, ademais, a afirmación reiterada pola Xunta de que é posible compatibilizar plenamente desenvolvemento económico e conservación da natureza no estado actual das políticas territoriais. Poñen como exemplo a propia ZEPA da Limia, onde a presión da agricultura intensiva, a contaminación difusa e a alteración hidrolóxica continúan xerando impactos ambientais significativos. Para o colectivo, a restauración efectiva de zonas húmidas require unha revisión profunda do modelo de xestión territorial, incluíndo instrumentos de planificación hidrolóxica, ordenación agraria e financiamento estable a longo prazo.
Neste escenario, o Grupo Naturalista Hábitat insiste en que Galicia afronta unha oportunidade histórica para recuperar parte do seu patrimonio húmido, contribuíndo á mitigación do cambio climático, á protección da biodiversidade e á mellora dos servizos ecosistémicos. A cuestión, sinalan, non é só de investimento, senón de vontade política, rigor científico e ambición territorial.