Galicia reaviva proxectos mineiros mentres crece a controversia polo seu impacto ambiental e social
Galicia experimenta o rexurdir de proxectos mineiros mentres aumenta a polémica sobre elas. Coa mina de Touro á cabeza, as catro provincias galegas son o obxectivo deste novo “boom mineiro” que basea no emprego o seu principal argumento para obter renovacións de explotacións antes abandonadas. A cara B desta historia son as balsas mineiras xeradas e os ocos mineiros abandonados ou rexenerados con novos proxectos baseados na vertedura de residuos. É o caso de algunha nova minade grandísimo impacto como é a Mina Doade, o proxecto de minería subterránea para a extracción de minerais de litio e feldespatos en Beariz (Ourense). Así como outras como Atalaia Mining en Touro que tramita a re apertura (en alegacións); de litio en Viana do Bolo, Sarreaus, O Ribeiro, San Finx e Lousame; de feldespato en San Acisclo en Muras; e de ouro en Tapia con afección ao río compartido. Agora é o momento de preguntarse por que os todos os concesionarios queren reactivar minas preexistentes, que na súa maioría deixaron de funcionar porque fai un par de décadas ou tres non eran rendibles. Actualmente, estímase que Galicia garda nas súas terras 15 dos 34 minerais fundamentais, como o antimonio, o litio, o volframio, o magnesio, o cobalto, o tantalio ou o niobio, entre outros (estes últimos, empregados na fabricación do coltán), e que, ademais, non se atoparon en ningún outro sitio do continente.
Perigos dos “Proxectos Estratéxicos Europeos”
Amigas da Terra e Ecoloxistas en Acción entregaron á Comisión Europea e ao Goberno de España un informe acerca dos perigos dos chamados "proxectos estratéxicos europeos", co obxectivo de axilizar o proceso de novos proxectos mineiros. No informe, difundido en conxunto con outras organizacións europeas (Amigos da Terra Europa, Oficina Ambiental Europea, MiningWatch Portugal e Observatorio Ibérico da Minería), as entidades advirten que a aplicación da Lei Europea de Materias Primas Críticas, de maneira insuficiente e sen considerar ás comunidades potencialmente impactadas, incrementará a posibilidade de incidentes e intensificará os efectos ambientais e sociais propios da actividade mineira.
A pesar de que a Comisión Europea informou o pasado mes de agosto que se presentaron un total de 170 proxectos, tanto a Comisión como o Ministerio para a Transición Ecolóxica e o Reto Demográfico, encargado de aprobar os proxectos en España, impediron ás organizacións sociais e plataformas locais acceder á lista de proxectos postulantes, rexeitando o dereito á intervención pública neste procedemento. Xa que estas peticións inclúen datos ambientais de gran importancia, a postura das entidades públicas representa unha infracción ao Convenio de Aarhus sobre información, participación e xustiza ambiental, do cal España forma parte.
Para Amigas da Terra e Ecoloxistas en Acción, os estudos do caso que se publicaron, sumadas a outras que se están desenvolvendo, evidencian as dificultades estruturais que presenta a minería a escala mundial. Os gobernos da Unión Europea e España garanten que a minería en Europa réxese polas normativas internacionais, sociais e ambientais máis rigorosas. Con todo, ambas as organizacións argumentan que esta declaración é infundada e contradite as decenas de disputas vinculadas a proxectos mineiros no Estado español, as cales foron rexistradas polo Observatorio Ibérico da Minería, do que forman parte. Afirman que tanto a normativa sobre minas en España, como outras en Europa, está anticuada. O Ministerio de Transición Ecolóxica e Reto Demográfico asumiu a responsabilidade de renovar a Lei de Minas, aprobada en 1973, a cal autoriza accións que están prohibidas noutras rexións do mundo.
Segundo estas organizacións, a Lei Europea de Materias Primas Críticas agravará estes impactos e riscos. A tramitación acelerada de permisos para os proxectos estratéxicos impide a participación efectiva das poboacións potencialmente afectadas e dificulta a realización adecuada de avaliacións de impacto ambiental para identificar os riscos asociados a estes proxectos.
Mina Doade
Pola súa banda, Mina Doade foi elixido como exemplo a tratar nun informe esclarecedor destinado á Comisión Europea acerca das malas prácticas no sector mineiro. A Comisión Europea non aceptou nin puntos de vista nin declaracións da sociedade civil e dos implicados no proceso confidencial de elección dos proxectos. Os veciños da zona próxima han demostrado o seu descontento ante a apertura desta mina xa que se quere instalar entre a Serra do Candán, a Serra do Cando e a Serra do Suído, unha zona de alto valor ambiental e cabeceira das cuncas Verdugo-Oitavén, Lérez e Miño-Sil. A través da plataforma SOS SUIDOSEIXO declararon que:
“Grazas a Amigos da Terra Europa, Oficina Ambiental Europea, MiningWatch Portugal, Ecoloxistas en Acción e o Observatorio Ibérico da Minería temos a posibilidade de trasladar (a través do informe) de maneira directa ao Consello Europeo de Materias primas Fundamentais información relevante acerca dos impactos ambientais e sociais do proxecto, así como sobre a súa inviabilidade técnica e económica. Esperamos que o Consello Europeo de Materias primas Fundamentais, a Comisión Europea e o Goberno de España teñan en conta as demandas e a información proporcionada no informe para tomar unha decisión informada.”
O proxecto de litio Mina Doade, anteriormente denominado Alberta I, xerou unha forte reacción social desde o ano 2020 e foi rexeitado en novembro de 2020 pola propia Xunta de Galicia debido a un informe negativo da Confederación Hidrográfica Miño-Sil. En agosto de 2024, SAMCA presentou á Comisión Europea o renovado proxecto Mina Doade co obxectivo de obter o selo "estratéxico". A lista de elixidos será publicada na primavera de 2025 pola Comisión, e os proxectos que alcancen a categoría de "estratéxico" recibirán un trato de prioridade, favorecendo unha xestión rápida de permisos e outros beneficios administrativos e financeiros. Un dos factores de elección é a aceptación social e a dedicación cara ás comunidades locais. #De acordo con a plataforma SOS Suído Seixo, esa aceptación social non se atopa presente e as recentes accións de intermediarios como Deloga ou Bannister, compañías de comunicación e marketing empregadas por SAMCA, só deterioraron a relación coas comunidades locais de forma alarmante.
“SAMCA, Deloga e Bannister están a aplicar métodos moi dubidosos e preocupantes para conseguir esa aceptación social”, denuncia a plataforma. “As aldeas afectadas xa decidiron de maneira democrática nas suas comunidades veciñais que NON queren a mina. Estamos fartas do acoso constante desas empresas e a súas políticas sociolóxicas”.