FITUR e a gran mentira do turismo sostible
Cada ano, a Feira Internacional de Turismo (FITUR) preséntase como o gran escaparate do turismo mundial. As súas conferencias, presentacións e premios repiten un mantra: turismo máis sostible, máis responsable, máis intelixente. Pero detrás deste discurso coidado e ben publicitado, a realidade é moi diferente. Se sustentabilidade significa convivir co entorno, protexer os territorios e garantir dereitos e benestar para a poboación local (viabilidade social, ambiental e económica a un tempo), o que se promociona en FITUR non cumpre ningunha destas condicións.
Por turismo sostible enténdese en teoría un modelo que integra criterios ambientais, sociais e económicos para minimizar impactos negativos e xerar beneficios equitativos. Con todo, na práctica o modelo dominante segue sendo o turismo de masas, cunha presión ambiental e social que está lonxe de calquera noción de responsabilidade. O que se vende na feira é un modelo económico pensado para maximizar visitantes e beneficios empresariais, non para garantir sustentabilidade real.
Galicia: récords turísticos e sobrecarga territorial
Galicia presentará este ano as súas campañas de promoción que inclúen o Camiño de Santiago por mar, a Ribeira Sacra, as Rías Baixas ou o eclipse solar de A Coruña, entre outras propostas... As autoridades autonómicas presentan estas iniciativas como exemplo de “crecemento equilibrado e responsable” e “desestacionalización do turismo”. Pero as cifras e experiencias locais amosan unha realidade máis complexa.
En 2024 Galicia superou os 8,2 millóns de turistas aloxados, cun incremento sostido en pernoitas e gasto medio. No primeiro semestre de 2025 case 3 millóns de visitantes xeraron arredor de 5 millóns de pernoitas, máximos históricos. O turismo internacional representa aproximadamente un terzo do total da demanda, e en certos periodos chega a superar o 40% das visitas. Estes datos, usados como proba de éxito económico, non reflicten os custos sociais nin ambientais que acompañan ese aumento de visitantes, especialmente en determinadas localidades nas que se consegue o contrario: masificación estacional, xentrificación, turistificación...
As zonas costeiras galegas, como Sanxenxo, a Ría de Arousa, Vigo ou A Coruña, soportan concentracións masivas de turistas durante os meses de verán e escasa ou nula aportación durante o inverno. A urbanización constante de praias, ribeiras e espazos naturais fráxiles, así como a expansión de infraestruturas turísticas, altera ecosistemas e provoca a degradación de máis dun terzo dos territorios próximos ás áreas turísticas.
Esta escasa oferta turística nos meses invernais amosa ademais unha falta de orientación profunda cara a modalidades de turismo que contribúan á desestacionalización, como o turismo termal, cultural ou gastronómico ao longo do inverno. Cómpre ensinar e impulsar fórmulas que faciliten o acceso a mercados nacionais, como o funcionamento completo da liña de AVE, cuxos efectos xa comezan a percibirse en lugares como a Ribeira Sacra ou a provincia de Ourense. Galicia Calidade ten que ser, ademais dunha marca, unha intención e unha maneira diferente de facer as cousas.
Vivenda e xentrificación: a expulsión dos residentes
Un dos efectos máis visibles do turismo de masas é a presión sobre a vivenda. A proliferación de pisos turísticos e apartamentos en plataformas como Airbnb xerou un problema de acceso á vivenda para a poboación local. Segundo datos do radar do Ministerio, Galicia conta con case 7.000 anuncios de pisos turísticos ilegais, moitos sen rexistro oficial. Esta situación eleva os alugueiros, reduce a oferta de vivenda accesible e despraza familias que viviron durante xeracións nestes concellos.
En Arzúa, Vilagarcía de Arousa ou Ribadavia, xoves profesionais e traballadores non poden permitirse vivir preto dos seus empregos ou familiares. Os barrios cambian de identidade: os comercios locais desaparecen e son substituídos por franquías e negocios orientados exclusivamente ao turismo, borrando a vida comunitaria e a historia urbana. Esta transformación social reflicte a incapacidade das políticas turísticas actuais de equilibrar interese económico con benestar local.
Impactos ambientais: degradación e presión sobre os ecosistemas
O turismo de masas en Galicia provoca impactos ambientais substanciais. A urbanización masiva da liña de costa, a presión sobre ríos, lagoas e zonas húmidas, a erosión das praias e a contaminación lumínica e acústica son efectos visibles. Máis dun terzo dos ecosistemas próximos ás áreas turísticas foron degradados ou destruídos por un modelo que prioriza visitantes e beneficios empresariais.
Esta presión intensifícase no inverno coa promoción de eventos como as festas de Nadal. Vigo, por exemplo, converteuse nun dos destinos navideños máis mediáticos de España. Na campaña 2025–2026 a cidade dispuxo de case 12 millóns de luces LED repartidas por máis de 460 rúas, consolidando a súa reputación como epicentro da Nadal no noroeste peninsular e atraendo grandes cantidades de visitantes fora da tempada tradicional de verán. A ocupación hoteleira media en decembro alcanzou preto do 75%, cinco puntos máis ca o ano anterior, e as autoridades municipais afirmaron que a cidade batía récords turísticos tamén no inverno.
Estes eventos tamén se promocionan como xeradores de riqueza económica: estimacións conservadoras sitúan o retorno económico desta celebración en centos de millóns de euros. Pero este modelo impón custos ambientais e sociais pouco analizados: maiores emisións por transporte, consumo enerxético e presión sobre servizos públicos que xa estaban tensionados por mor da sobrecarga turística.
Percepción social e malestar comunitario
A percepción social do turismo en Galicia está cambiando. Onde antes predominaba unha visión neutra ou positiva, agora medra o descontento pola xentrificación, o encarecemento da vida e a presión sobre servizos públicos. O turismo deixou de ser unha oportunidade económica universal para converterse nun problema de distribución de recursos e impactos ambientais.
Na última edición de FITUR, diversas organizacións sociais manifestáronse para denunciar a “gran mentira” do turismo sostible. Colectivos como Ecologistas en Acción, Rebelión Científica, PACMA, as Kelis ou sindicatos de inquilinas en territorios como Tenerife puxeron o foco na mercantilización do espazo urbano e rural, a precarización laboral no sector e a falta de regulación efectiva de pisos turísticos. A súa mensaxe foi clara: España non pode hipotecar o seu futuro polo beneficio de uns poucos empresarios.
Este malestar tamén se traslada a debates locais case diarios: en Vigo mesmo, a espectacularización das luces de Nadal e o despliegue de campañas mediatizadas xerou críticas por centrarse máis na narrativa urbana que nas necesidades reais dos residentes. Veciños cuestionan non só as cifras oficiais sobre visitantes e retorno económico, senón tamén o custo social e ambiental de manter un modelo que crea enormes picos de presión sobre a cidade e os servizos públicos.
O sector turístico ten que mentalizarse, dunha vez por todas, de que non pode seguir sosténdose sobre o abuso sistemático dos dereitos laborais. Xornadas interminables, horas extra non remuneradas, contratos parciais que encobren traballo a tempo completo, ritmos de traballo incompatibles coa saúde física e mental e condicións precarias forman parte da realidade diaria de milleiros de traballadoras e traballadores en hoteis, bares, restaurantes e servizos de limpeza.
O falso discurso da sustentabilidade
FITUR promove programas, foros e premios vinculados á sustentabilidade. Pero estas iniciativas son, en moitos casos, un intento de maquillar un modelo que non é sostible. A realidade mostra que sen límites claros de capacidade turística, regulación efectiva de vivenda, participación comunitaria e medición transparente de impactos, a sustentabilidade seguirá sendo só un eslogan de feira.
O turismo sostible require planificación, compromisos verificables e vontade política real. Precisa equilibrar crecemento económico, conservación ambiental e benestar social. Sen estas medidas, Galicia seguirá sufrindo os efectos do turismo masivo: degradación ambiental, perda de identidade urbana, precariedade laboral e expulsión de residentes.
Para FITUR segue a ser unha materia pendente a transición dun turismo de cantidade cara a un turismo de calidade e sostible, razón pola que moitos dos seus expositores comezaron a cambiar a súa estratexia ou mesmo a prescindir do seu posto na feira e presentar as súas campañas noutras organizacións de rango superior, como o World Travel & Tourism Council (WTTC).
FITUR pode vender unha imaxe de turismo sostible, pero a sustentabilidade de verdade non chega a Galicia nin ao resto de España mentres o modelo siga baseado en cantidades, non en calidade de vida e en equilibrio co territorio... e sobre todo: chegada de recursos ás poboacións locais para ese progreso social, económico e ambientalmente a un tempo.