As praias galegas volven a ser o destino de vertidos de lixo a gran escala
Mentres os políticos fan uso electoral, votándose á cara competencias (administrativas) e incompetencias (pola inacción), só a sociedade civil e algún concello toman a iniciativa e están a retirar parte dos miles de quilos de pequenas bolas de plástico dos areais que xa se ven de Foz a Nigrán. Dende hai uns días empezouse a falar nos medios dun feito que esta xerando unha gran alarma ambiental: a aparición de inxentes cantidades de “microplásticos” de pélet, en realidade trátase de “granza” de polímeros plásticos (tamén chamados estes días pellets ou pélets de plástico) nas praias galegas. Pero isto non é algo que ocorrese estes días, senón que empezou a principios do mes de decembro cando a asociación Noia Limpa alertou do sucedido. Con todo, non foi ata hai poucos días que a cidadanía en xeral comezou a saber sobre o tema, principalmente a través de redes sociais xa que na prensa tardouse en dar a coñecer a noticia.
Todo comezou logo do 8 de decembro de 2023, cando o buque mercante Toconao perdeu seis containers mentres pasaba fronte ás costas portuguesas, o accidente acontecía á altura de Viana do Castelo. Este barco de 300 metros de eslora construído en 2013, con bandeira de Liberia e armadora radicada nas Bermudas, transportaba estas granzas elaboradas e expedidas por un fabricante asiático nun encargo dun fabricante polaco e encomendado á navieira Maersk. Dos seis containers estímase que dous deles estaban cargados con sacos brancos cheos desta granza industrial para a fabricación de plástico que asolagaron as praias co nome da empresa Bedeko Europe, con sede en Polonia.
Arrastrados pola marea, chegaron aos areais de varias praias das Rías Baixas, especialmente nas da ría de Muros e Noia, varios sacos que foron primeiro atopados o 12 de decembro. Isto repetiuse ao día seguinte, chegando aínda máis por un temporal e, nesta ocasión, moitos deles rotos facendo que se esparexesen aínda máis polos areais.
Estes feitos son denunciados desde un primeiro momento pola asociación Noia Limpa que se encargou de ir limpar as praias e de localizar outras zonas ás que tamén chegaran estes plásticos e crear un mapa interactivo destes lugares, ante o silencio da administración pública. A esta asociación sumáronselle confrarías de pescadores, servizos de protección civil e parte da cidadanía que de dedicaron a recoller os sacos e os pellets soltos e levalos a puntos limpos.
Ao longo dos seguintes días, estas pequenas bólas de plástico foron aparecendo a praias de toda Galicia e, mesmo, de Asturias e Cantabria. Asociacións ecoloxistas foron creando grupos de voluntariado para limpar as praias mentres se esperaba pola axuda da Xunta de Galicia e do goberno central.
A pesar de que fai xa case un mes da vertedura de millóns de bólas de plástico, a Xunta de Galicia activou o Plan Territorial de Continxencias pola Contaminación Mariña Accidental, tamén coñecido como Camgal, o pasado venres. Unha vez que se superou a fase de alerta, o goberno autonómico activou o nivel de emerxencia 1 do plan, o mínimo establecido. O decreto que regula o Camgal expón que a situación de emerxencia "darase cando algún tipo de contaminación significativa chegue á zona costeira". O nivel 1 levará a cabo cando o episodio de contaminación sexa de gravidade e extensión moderadas.
A Xunta está a optar por un nivel mínimo de reacción e disposición de medios, a pesar das advertencias das asociacións ambientais da gravidade dos efectos da vertedura no ecosistema. Ademais, algunhas delas, como Ecoloxistas en Acción ou Greenpeace, solicitaron información precisa sobre a cantidade de carga que perdeu o barco, as medidas legais que se tomarán contra as empresas involucradas, o plan para abordar o problema, quen levará a cabo a análise do impacto e por que non se tomaron medidas previamente.
As similitudes co Prestige son “un tanto forzadas” aínda que si hai unha evidente: a maraña legal do transportista como adoita ocorrer neste casos; o barco responsable, o Toconao, non 'Tocano' como informou a Xunta foi construído en 2013, de pavillón liberiano, con armadora radicada en Bermudas, propiedade dunha navieira dun alemán con domicilio fiscal en Chipre. Con estes datos xa poden imaxinar a dificultade para buscar ao responsable e logo facerlle asumir a reparación do dano causado... neste sentido si atoparemos similitudes futuras co Prestige.