A biodiversidade mariña galega ameazada pola expansión da alga asiática invasora
Fotografías: Ministerio para la Transición Ecológica y el Reto Demográfico
A alga asiática Rugulopteryx okamurae, considerada unha das especies exóticas invasoras mariñas de maior preocupación na actualidade, continúa a súa rápida expansión polas costas españolas. Detectada por primeira vez nas augas do Estreito de Xibraltar no ano 2015, esta especie procedente do Pacífico norte colonizou en apenas unha década practicamente todo o litoral do Estado, chegando tamén ao mar Cantábrico e ás costas galegas, onde a Xunta aprobou a finais de 2025 o seu primeiro Plan de Xestión de Biomasa para facer fronte á súa proliferación.
En Galicia, foi detectada por primeira vez en 2024 nas rías da Coruña e de Vigo. Desde entón, a súa presenza foi avanzando ata alcanzar zonas de alto valor ecolóxico como o Parque Nacional Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia, o que incrementou a preocupación da comunidade científica e das administracións pola posible afección aos ecosistemas mariños máis sensibles. O seu rápido crecemento e a súa enorme capacidade para dispersarse a partir de pequenos fragmentos fan que a súa erradicación sexa practicamente imposible. Por este motivo, investigadores das universidades de Santiago de Compostela e da Coruña, xunto co CSIC, están a empregar técnicas de ADN ambiental (eDNA) para cartografar con maior precisión a súa expansión por todo o litoral galego e mellorar así as estratexias de seguimento e control.
Unha ameaza para a biodiversidade mariña
Os expertos coinciden en que Rugulopteryx okamurae representa unha seria ameaza para os ecosistemas mariños. A especie forma densas masas que desprazan ás comunidades autóctonas, alteran os hábitats costeiros e reducen a biodiversidade. Ademais, a acumulación masiva de biomasa nas praias supón un importante custo económico para os concellos, obrigados a realizar continuas tarefas de retirada durante o verán.
Co coñecemento científico actual, o Ministerio considera inviable unha erradicación xeneralizada da especie. A estratexia pasa, por tanto, por limitar a súa expansión e minimizar os seus impactos ambientais, sociais e económicos mediante a coordinación entre administracións e o desenvolvemento de medidas de control.
Sete anos de actuacións para frear a expansión
Desde a detección da especie, o MITECO puxo en marcha distintas actuacións no ámbito da conservación da biodiversidade mariña. En setembro de 2019 constituíuse un grupo técnico de traballo no que participan as comunidades autónomas afectadas e que continúa reuníndose periodicamente para coordinar actuacións e compartir información científica.
Un ano despois, en novembro de 2020, a especie foi incorporada ao Catálogo Español de Especies Exóticas Invasoras tras a elaboración dunha análise de risco realizada coa colaboración da Universidade de Málaga. Posteriormente, en maio de 2022, España impulsou con éxito a inclusión da alga na lista de especies exóticas invasoras preocupantes para toda a Unión Europea.
Ese mesmo ano aprobouse tamén, na Conferencia Sectorial de Medio Ambiente, a Estratexia estatal de control de Rugulopteryx okamurae, prevista na Lei do Patrimonio Natural e da Biodiversidade. Paralelamente, o Ministerio financiou diversos proxectos de investigación destinados a coñecer mellor o comportamento da especie e a desenvolver métodos experimentais para o seu control.
En xuño de 2024 elaborouse ademais unha guía técnica destinada a facilitar ás comunidades autónomas a redacción dos denominados Plans de Xestión de Biomasa, considerados unha peza clave para avanzar no aproveitamento controlado da alga retirada das praias.
Outras comunidades aínda non completaron os seus plans
O Ministerio chama tamén a atención sobre o feito de que varias comunidades afectadas pola expansión da alga seguen sen aprobar o seu correspondente Plan de Xestión de Biomasa. É o caso, entre outras, de Cantabria. Segundo o MITECO, mentres non exista este instrumento non é posible autorizar proxectos de valorización ou aproveitamento da biomasa retirada, limitándose unicamente a autorización de proxectos de investigación científica.
O departamento ministerial insiste en que a valorización da biomasa debe entenderse como unha medida complementaria e nunca como un fin en si mesmo. O obxectivo prioritario continúa sendo a conservación dos ecosistemas mariños e a redución dos impactos provocados por unha especie invasora que, dez anos despois da súa chegada ás costas españolas, segue ampliando a súa área de distribución e converténdose nun dos principais desafíos ambientais do litoral.